Kociak biega po nocy? To naprawdę jest normalne

Kociak biega po nocy? To naprawdę jest normalne

  Jeżeli masz w domu kilkumiesięcznego kota, bardzo możliwe, że dobrze znasz ten scenariusz. W ciągu dnia śpi słodko zwinięty w kłębek, wygląda niewinnie i spokojnie, a kiedy Ty kładziesz się do łóżka, nagle okazuje się, że właśnie rozpoczęła się najważniejsza część jego doby. Bieganie przez przedpokój, skoki na kanapę, polowanie na własny ogon, zabawa piłeczką, wspinanie się na drapak, nagłe sprinty z jednego pokoju do drugiego i zainteresowanie absolutnie wszystkim, co akurat znajduje się w zasięgu łapy.

  Dla opiekuna, szczególnie niewyspanego, może to być naprawdę męczące. Bardzo łatwo wtedy dojść do wniosku, że z kotem jest coś nie tak, że ma „odwrócony dzień z nocą”, że jest nadpobudliwy albo że trzeba go jak najszybciej nauczyć przesypiania całej nocy. Tymczasem w większości przypadków odpowiedź jest znacznie prostsza: masz w domu kociaka. Dziecko. Młode zwierzę, które dopiero poznaje własne ciało, otoczenie i wszystkie możliwości, jakie daje mu mieszkanie. Nocna aktywność sama w sobie nie oznacza problemu behawioralnego. Oczywiście można tak zorganizować dzień i środowisko kota, żeby zwiększyć szansę na spokojniejszą noc, ale czym innym jest stworzenie dobrej rutyny, a czym innym oczekiwanie, że kilkumiesięczny kot będzie funkcjonował dokładnie tak jak dorosły człowiek.

Kociak ma energię. Bardzo dużo energii

  Kocięta rozwijają się niezwykle szybko. Każdy dzień to dla nich kolejna porcja nowych doświadczeń, nowych umiejętności i nowych rzeczy do sprawdzenia. Uczą się skakać coraz dalej, lepiej oceniać odległość, kontrolować ciało podczas biegu, gwałtownie zmieniać kierunek, wspinać się, chwytać, obserwować i polować. Z naszej perspektywy wygląda to czasem jak kompletnie bezsensowne latanie po mieszkaniu, ale z perspektywy kota jest to również nauka i trening.
  To, że twój kociak przez chwilę biega jak szalony, nie oznacza więc automatycznie, że ma „za dużo energii” w sensie zaburzenia. On po prostu ma dużo energii, bo taki jest jego etap rozwoju. Młody kot często funkcjonuje też bardzo intensywnie: śpi, budzi się, je, bawi się na pełnych obrotach, znowu śpi, a po kolejnej drzemce ponownie jest gotowy do działania. Nie ma jeszcze tego spokojniejszego rytmu, który często pojawia się wraz z wiekiem. Do tego dochodzi naturalny rytm aktywności kota. Koty nie działają dokładnie według naszego schematu „dzień - aktywność, noc - osiem godzin nieprzerwanego snu”. Ich aktywność może wzrastać wieczorem, o świcie i w różnych momentach pomiędzy kolejnymi okresami odpoczynku. Kociak dodatkowo potrafi potraktować każdą pobudkę jako świetną okazję do zabawy, bo przecież właśnie przespał kilka godzin i z jego punktu widzenia dzień może zaczynać się od nowa.

  Dlatego samo bieganie po mieszkaniu, bawienie się, wspinanie, noszenie zabawek czy urządzanie sobie pościgu za czymś, czego człowiek nawet nie widzi, nie powinno być od razu traktowane jako problem. Najpierw trzeba spojrzeć na wiek kota, jego poziom aktywności w ciągu dnia i całe środowisko, w którym funkcjonuje.

Problem zaczyna się wtedy, kiedy człowiek postanawia włączyć się do nocnej zabawy

  To jest chyba najważniejsza rzecz w całym temacie, bo właśnie tutaj bardzo łatwo nieświadomie nauczyć kota zachowania, którego później trudno się pozbyć. Kociak budzi się w nocy, zaczyna biegać, po chwili wskakuje na łóżko, miauczy, chodzi po człowieku albo próbuje zaczepić go łapą. Opiekun się budzi, mówi do niego, głaszcze go, odsuwa, wstaje, daje mu jedzenie albo bierze wędkę, bo dochodzi do wniosku, że „jak go teraz zmęczę, to może w końcu zaśnie”. Z punktu widzenia człowieka jest to próba uspokojenia sytuacji. Z punktu widzenia kota wydarzyło się jednak coś bardzo konkretnego: jego zachowanie doprowadziło do reakcji człowieka. Kot zrobił coś, człowiek się obudził i nastąpiła interakcja. Jeżeli podobny schemat będzie się powtarzał, kociak może bardzo szybko nauczyć się, że nocne zaczepianie opiekuna ma sens.

  Twój kot nie musi przy tym zawsze dostawać jedzenia czy zabawy. Sam fakt, że jego człowiek zaczyna mówić, ruszać się, odpychać kota, głaskać go albo wstaje z łóżka, może być dla niego wystarczająco interesujący. Dla młodego kota reakcja jest reakcją. Nie rozumie on naszego podziału na „pozytywną uwagę” i „wkurzonego człowieka, który po raz piąty każe mi iść spać”. Jeżeli więc chcesz, żeby kot z czasem nauczył się, że noc nie jest porą na angażowanie Ciebie w aktywność, konsekwencja jest bardzo ważna. W nocy nie zaczynaj zabawy, nie karm kota dlatego, że właśnie Cię obudził i nie prowadź z nim rozmów. Im bardziej przewidywalna stanie się noc, tym łatwiej kot nauczy się, że w tym czasie człowiek po prostu nie jest dostępny.

Ale przecież on naprawdę chce się bawić

  Oczywiście, że chce. I właśnie dlatego nie chodzi o to, żeby odebrać mu możliwość aktywności. Chodzi o to, żeby oddzielić aktywność kota od aktywności człowieka. Kociak może się bawić, eksplorować mieszkanie, szukać jedzenia, wspinać się czy biegać, ale nie musi robić tego z Tobą o trzeciej nad ranem. Najlepiej zacznij od tego, co dzieje się jeszcze przed snem. Wieczorna sesja zabawy może naprawdę pomóc, pod warunkiem że jest to rzeczywista zabawa przypominająca polowanie, a nie kilka przypadkowych machnięć wędką. Pozwól kotu śledzić zabawkę, skradać się, gonić ją, skakać, łapać i rzeczywiście zaangażować całe ciało. Dobrze, żeby taka zabawa miała swój początek, rozwinięcie i zakończenie, a po niej pojawił się posiłek. Nie traktuj jednak wieczornej zabawy jak magicznego przycisku „wyłącz kota na osiem godzin”. Kociak może się obudzić w środku nocy i znowu mieć ochotę na aktywność. To nadal jest normalne. Właśnie dlatego potrzebuje również możliwości samodzielnej zabawy.

Zrób mu nocny plac zabaw

  Dobre przygotowanie środowiska potrafi zrobić ogromną różnicę. Jeżeli kociak obudzi się w nocy i jedyną ciekawą rzeczą w całym mieszkaniu jesteś Ty, bardzo trudno oczekiwać, że nie będzie próbował nawiązać z Tobą kontaktu. Jeżeli natomiast ma dostęp do różnych bezpiecznych form aktywności, łatwiej przekierować jego zainteresowanie na coś innego.
  Na noc możesz zostawić piłeczki, miękkie zabawki, tunele, zabawki logiczne czy różnego rodzaju przedmioty przeznaczone do samodzielnej zabawy. Dobrym rozwiązaniem są także kule na smaczki, w których kot musi odpowiednio poruszać zabawką, żeby zdobyć nagrodę. Tego typu aktywność zajmuje go nie tylko fizycznie, ale również psychicznie. Możesz wykorzystać matę węchową i pochować w niej niewielką ilość przysmaków. Możesz też rozłożyć kilka smaczków w różnych bezpiecznych miejscach w mieszkaniu, tak żeby kot musiał ich poszukać. Nie chodzi o rozsypywanie jedzenia bez żadnego pomysłu, tylko o stworzenie małego zadania, w którym kot używa nosa, pamięci i ciekawości. Bardzo dobrze działa też rotowanie zabawek. Jeżeli wszystkie leżą na podłodze przez trzy miesiące, przestają być interesujące. Część możesz schować, po kilku dniach wymienić je na inne, a później znowu wrócić do poprzednich. W ten sposób zwykła zabawka może ponownie stać się czymś nowym. Możesz też wykorzystać różnego rodzaju bezpieczne zawieszki i zabawki montowane do mebli czy drapaków, pod warunkiem że rzeczywiście nadają się do samodzielnej zabawy. W sklepach typu Action, Pepco czy podobnych miejscach można czasem znaleźć tanie zabawki, które dobrze sprawdzają się właśnie jako urozmaicenie środowiska. Zawsze jednak najpierw sprawdź ich konstrukcję i upewnij się, że kot nie może czegoś odgryźć, połknąć albo się zaplątać.

Nie każda zabawka nadaje się na noc

  To bardzo ważne, bo „zostaw kotu zabawki” nie oznacza, że można zostawić mu bez nadzoru wszystko, czym bawicie się razem w ciągu dnia. Wędki, długie sznurki, tasiemki, cienkie gumki, luźne pióra czy zabawki z elementami, które łatwo oderwać, powinny być używane pod kontrolą człowieka. Kociak nie analizuje ryzyka. Jeżeli coś się rusza, zwisa albo daje się złapać zębami, będzie próbował się tym bawić. Dlatego przed pójściem spać dobrze zrobić szybki przegląd mieszkania. Schowaj gumki do włosów, nitki, sznurki i drobne przedmioty. Sprawdź, czy kot nie ma dostępu do rzeczy, które może połknąć, rozgryźć albo w które może się zaplątać. W przypadku młodego kota przygotowanie środowiska jest naprawdę istotną częścią opieki. On dopiero uczy się, co jest zabawką, a co nią nie jest. Dla niego kawałek folii, sznurek od bluzy, kabel od ładowarki i drogocenna dekoracja stojąca na półce mogą być dokładnie tak samo interesujące.

Nie próbuj ustawiać kota przez niewpuszczanie go w dzień w sen

  Czasem pojawia się pomysł: „Skoro śpi cały dzień, to nic dziwnego, że biega w nocy. Nie pozwolę mu spać i wieczorem padnie”. To nie jest dobra droga. Kot, a szczególnie kociak, potrzebuje dużo snu i odpoczynku. Sen jest ważny dla rozwoju, regeneracji i prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego. Nie chodzi więc o to, żeby chodzić za kotem i budzić go za każdym razem, kiedy zamknie oczy. Znacznie lepiej zadbać o to, żeby w okresach, kiedy jest naturalnie aktywny, miał możliwość sensownie tę energię wykorzystać. Kilka krótszych sesji zabawy w ciągu dnia zwykle ma więcej sensu niż jedna ogromna sesja późnym wieczorem. Możesz przeplatać zabawę polowaniem, wyszukiwanie smaczków, eksplorację, wspinanie i spokojniejsze aktywności. Dzięki temu kot ma bogatszy dzień, a jego potrzeby nie kumulują się wyłącznie na późny wieczór.

Jedzenie też może pomóc uporządkować rytm

  Kocięta wymagają częstszych posiłków niż koty dorosłe, więc harmonogram karmienia również musisz dostosować do wieku. Jeżeli bardzo młody kot potrzebuje jedzenia w nocy, nie oznacza to jednak, że za każdym razem musi osobiście budzić człowieka. Jeżeli to potrzebne, możesz wykorzystać programator czasowy przeznaczony do mokrej karmy, np. CatMate C500. Dzięki temu jedzenie pojawia się o ustalonej porze niezależnie od tego, czy kot właśnie chodzi po Tobie, miauczy, czy spokojnie zajmuje się własnymi sprawami. To ważne, ponieważ kot nie buduje wtedy prostego skojarzenia: „budzę człowieka, więc dostaję jedzenie”. Posiłek jest elementem przewidywalnej rutyny, a nie nagrodą za skuteczne obudzenie opiekuna. Przy okazji warto pamiętać, że smaczki ukrywane w matach, kulach czy różnych miejscach mieszkania powinny być uwzględnione w całym dziennym żywieniu. Zabawa jedzeniem nadal jest jedzeniem.

A jeśli kociak atakuje ręce albo stopy pod kołdrą?

  To również klasyka kociego dzieciństwa. Coś rusza się pod kołdrą, więc z perspektywy młodego kota wygląda jak idealna zdobycz. Stopa przesuwa się kilka centymetrów, kot atakuje, człowiek ją odsuwa, kot ponawia atak, człowiek zaczyna się przepychać i nagle tworzy się fantastyczna nocna zabawa. Jeżeli nie chcesz, żeby polowanie na Twoje ciało utrwaliło się jako normalny element aktywności, nie baw się z kotem rękami i stopami również w ciągu dnia. Wspólna zabawa powinna odbywać się za pomocą zabawek, dzięki którym kot może realizować zachowania łowieckie bez uczenia się, że ludzkie palce są zdobyczą. W nocy również postaraj się nie rozwijać takiej interakcji. Im więcej ruszania, odpychania, łapania kota i reagowania, tym ciekawsza staje się cała sytuacja. Z perspektywy kota nie musi to wyglądać jak próba przerwania zabawy. Może wyglądać dokładnie jak dalszy ciąg zabawy.

Nie karz kota za to, że zachowuje się jak kociak

  Krzyk, spryskiwanie wodą, zamykanie za karę czy straszenie kota nie rozwiązuje problemu jego energii. Kociak nie zacznie dzięki temu rozumieć pojęcia ciszy nocnej. Może natomiast zacząć kojarzyć człowieka z czymś nieprzewidywalnym albo nieprzyjemnym. Znacznie sensowniejsze jest zarządzanie środowiskiem i własną reakcją. Zamiast karać kota za bieganie, sprawdź, czy ma przestrzeń, w której może biegać bez demolowania mieszkania. Zamiast karać go za nocną zabawę, zostaw mu rzeczy, którymi może bawić się samodzielnie. Zamiast złościć się, że próbuje Cię angażować, zastanów się, czy przypadkiem wcześniej nie nauczył się, że to skuteczna metoda zdobywania uwagi. To nie oznacza, że masz pozwalać na wszystko. Granice nadal mogą istnieć. Po prostu najlepiej budować je poprzez konsekwencję i odpowiednie przygotowanie środowiska, a nie przez karanie normalnych potrzeb młodego zwierzęcia.

Dzień ma ogromne znaczenie dla tego, co dzieje się w nocy

  Jeżeli kociak całymi godzinami nie ma nic ciekawego do roboty, to trudno się dziwić, że część swojej energii będzie realizował później. Młody kot potrzebuje aktywności, kontaktu, eksploracji i możliwości podejmowania różnych zachowań. Zwróć uwagę, czy ma gdzie się wspinać, czy ma drapak, czy ma możliwość obserwowania otoczenia, czy zabawki są zmieniane, czy codziennie pojawia się zabawa przypominająca polowanie i czy jego dzień nie składa się głównie ze spania i czekania, aż człowiek wróci do domu. Nie trzeba oczywiście organizować kotu atrakcji przez dwanaście godzin dziennie. Chodzi bardziej o jakość i różnorodność niż o nieustanne zajmowanie zwierzęcia. Kot powinien również umieć odpoczywać i samodzielnie znaleźć sobie zajęcie. Właśnie dlatego tak ważne jest budowanie od początku pewnej równowagi pomiędzy wspólną zabawą a aktywnością bez udziału człowieka.

Czasem trzeba po prostu pozwolić kociakowi dorosnąć

  To chyba najważniejsza rzecz, o której łatwo zapomnieć, kiedy człowiek od kilku nocy śpi po kawałku. Kociak nie będzie zawsze kociakiem. Jego poziom aktywności będzie się zmieniał, będzie dojrzewał, coraz lepiej poznawał rytm domu i uczył się, kiedy zwykle dzieją się ciekawe rzeczy, a kiedy nie. Nie oznacza to, że wszystkie koty jako dorosłe będą spokojnie spały przez całą noc. Każdy kot jest inny. Jednak ogromna część intensywności charakterystycznej dla bardzo młodych zwierząt z czasem po prostu się zmniejsza. Dlatego nie każde zachowanie wymaga natychmiastowego „naprawiania”. Czasem naprawdę wystarczy zrozumieć, że pewne rzeczy wynikają z wieku. Możesz kształtować dobrą rutynę, nie wzmacniać budzenia człowieka, zapewniać zabawę i urozmaicać środowisko, ale nie przyspieszysz dojrzewania kota. Jeżeli ma trzy, cztery czy pięć miesięcy, to właśnie przeżywa swoje kocie dzieciństwo. I to dzieciństwo będzie obejmowało również rzeczy, które z ludzkiej perspektywy są kompletnie absurdalne, jak galop przez mieszkanie bez żadnego widocznego powodu.

Kiedy jednak warto przyjrzeć się nocnej aktywności bliżej?

  Wszystko, o czym piszę wyżej, dotyczy przede wszystkim zdrowego kociaka, który normalnie je, pije, korzysta z kuwety, bawi się, odpoczywa i nie wykazuje innych niepokojących objawów. Jeżeli jedynym „problemem” jest to, że jest młody i o dziwnych porach ma ochotę biegać, najczęściej nie ma tu nic niezwykłego. Jeżeli jednak zachowanie nagle się zmienia albo oprócz nocnej aktywności pojawia się intensywne miauczenie, niepokój, problemy z jedzeniem, kuwetą, oznaki bólu, dezorientacja, drażliwość czy inne nietypowe objawy, wtedy trzeba najpierw wykluczyć u weta problemy zdrowotne. Szczególną uwagę zwróć także na nagłe zmiany u kota dorosłego lub starszego. Jeżeli kot przez wiele lat spokojnie funkcjonował nocą, a nagle zaczyna chodzić po mieszkaniu, intensywnie wokalizować albo zachowywać się zupełnie inaczej niż wcześniej, nie powinno się automatycznie tłumaczyć tego „kocim charakterem”.

Co więc zrobić, kiedy masz w domu małego nocnego wariata?

  Przede wszystkim zaakceptuj, że część tego zachowania jest po prostu normalnym etapem rozwoju. Zadbaj o regularną aktywność w ciągu dnia, baw się z kotem w polowanie, a wieczorną zabawę zakończ posiłkiem. Przygotuj na noc bezpieczne zabawki, matę węchową, kule na smaczki, zabawki logiczne i kilka pochowanych przysmaków. Rotuj dostępne rzeczy, żeby środowisko nie było ciągle takie samo. Sprawdź też mieszkanie pod kątem bezpieczeństwa i schowaj wszystko, czego kot nie powinien gryźć, połykać ani ciągnąć. Jeżeli potrzebuje nocnego posiłku, zaplanuj go w taki sposób, żeby nie był uzależniony od skutecznego obudzenia Ciebie.

  A kiedy już idziesz spać, postaraj się być możliwie nudna. Nie baw się, nie prowadź rozmów i nie nagradzaj budzenia jedzeniem czy uwagą. Kot może się obudzić. Może pobiegać. Może znaleźć piłeczkę, pogrzebać w macie węchowej, poszukać smaczka i po jakimś czasie znowu się położyć. Nie musisz nauczyć kociaka, żeby przestał być kociakiem. Twoim zadaniem jest raczej pomóc mu przejść przez ten etap tak, żeby jego potrzeby były zaspokojone, mieszkanie było bezpieczne, a przy okazji żeby przypadkiem nie nauczyć go, że najlepszą drogą do nocnej zabawy jest obudzenie człowieka.

Bo samo bieganie po nocy naprawdę nie jest największym problemem.

  Znacznie większym może być dopiero kot, który po kilku miesiącach doskonale już wie, że wystarczy o trzeciej rano usiąść Ci na klatce piersiowej i miauknąć trzy razy, a obsługa wstanie.

🧡 Martyna
Kocia behawiorystka
Założycielka CatZone – Strefa Kotów