„Szczęśliwe koty wychodzące”, czyli ile warte jest kocie życie, kiedy wszystko zostawiamy przypadkowi?

„Szczęśliwe koty wychodzące”, czyli ile warte jest kocie życie, kiedy wszystko zostawiamy przypadkowi?

  Regularnie słyszę o „szczęśliwych kotach wychodzących”. Podobno są szczęśliwsze, bo mają wolność. Mogą chodzić, gdzie chcą, polować, zwiedzać okolicę, leżeć w trawie, odwiedzać sąsiadów i prowadzić swoje „prawdziwe kocie życie”. W domu przecież kot się nudzi, w mieszkaniu jest więźniem, a taki wychodzący żyje pełnią życia. I wszystko brzmi cudownie, dopóki nie przestaniemy patrzeć na tę historię oczami człowieka stojącego w drzwiach i nie spróbujemy zobaczyć, co naprawdę dzieje się z kotem przez te kilka godzin, kiedy jego opiekun nie ma bladego pojęcia, gdzie on jest, z kim się spotkał, co zjadł, przed czym uciekał i czy przypadkiem właśnie nie walczy o życie.

  Bo właśnie na tym polega samopas. Nie na wolności, tylko na całkowitym braku kontroli nad bezpieczeństwem zwierzęcia, za które podobno jesteśmy odpowiedzialni.

  Oczywiście najczęściej słyszę wtedy: „Mój wychodzi od dziesięciu lat i nigdy nic mu się nie stało”. I to zdanie jest dla mnie jednym z najbardziej absurdalnych argumentów w całej tej dyskusji. Człowiek może przez dwadzieścia lat przechodzić przez ulicę na czerwonym świetle i również nic mu się nie stanie. Czy oznacza to, że właśnie udowodnił bezpieczeństwo przechodzenia pod jadące samochody? Nie. Udowodnił jedynie, że przez dwadzieścia lat miał szczęście. Dokładnie tak samo jest z kotem. To, że przez pięć, osiem czy dwanaście lat wracał do domu, nie oznacza, że był bezpieczny. Oznacza wyłącznie, że wszystkie niebezpieczne sytuacje, w których znalazł się do tej pory, skończyły się dla niego dobrze.
  I tu właśnie pojawiają się nasze „szczęśliwe koty wychodzące”. Szczęśliwe, bo samochód zdążył zahamować, bo pies ich nie dogonił, bo po bójce z innym kotem skończyło się tylko na kilku ranach, bo nie zjadły zatrutego gryzonia, bo ktoś otworzył garaż, zanim utknęły w nim na dobre, bo człowiek, do którego podeszły, akurat lubił zwierzęta i bo tym razem znalazły drogę do domu. Trudno mi zrozumieć, dlaczego bezpieczeństwo zwierzęcia, które kochamy, mielibyśmy opierać właśnie na szczęściu.

  I zanim ktoś uzna, że przesadzam, straszę albo wyciągam najbardziej skrajne scenariusze, uprzedzę od razu, że na końcu tego tekstu znajdziecie osobną część poświęconą prawdziwym historiom „szczęśliwych kotów wychodzących”. Nie wymyślonym przykładom i nie hipotetycznym sytuacjom, ale rzeczywistym przypadkom kotów potrąconych, postrzelonych z wiatrówek, złapanych we wnyki, otrutych, uwięzionych, okaleczonych czy skrzywdzonych przez ludzi. Bardzo łatwo jest powiedzieć, że „takie rzeczy zdarzają się rzadko”, dopóki nie zobaczy się, że za każdym takim przypadkiem stoi prawdziwy kot i prawdziwy opiekun, który być może jeszcze dzień wcześniej był przekonany, że jego kot „zawsze wraca”.

Samochód nie interesuje się tym, jak dobrze kot zna okolicę

  Jednym z najbardziej oczywistych zagrożeń jest ruch drogowy, ale wokół niego również narosło mnóstwo dziwnych przekonań. „Mój kot nie chodzi w stronę ulicy”, „on boi się samochodów”, „mieszkamy na spokojnym osiedlu”, „tu prawie nic nie jeździ”. Jakby samochód był zagrożeniem wyłącznie przy sześciopasmowej autostradzie.
  Kot może zostać potrącony na osiedlowej uliczce, parkingu, podjeździe, drodze między domami czy nawet wtedy, kiedy samochód po prostu cofa. Kierowca może go nie zobaczyć, kot może wybiec nagle spod zaparkowanego auta albo zostać spłoszony przez psa, człowieka, hałas czy inne zwierzę i pobiec dokładnie tam, gdzie normalnie nigdy nie chodzi. Może schować się pod samochodem albo w jego okolicy, a szczególnie w chłodniejsze dni szukać ciepłych miejsc w pobliżu silnika. Takie miejsce może wydawać mu się świetnym schronieniem aż do chwili, kiedy ktoś przekręci kluczyk.

  Kot nie „wie, jak uważać na samochody”. Może nauczyć się pewnych schematów, może kojarzyć hałas z zagrożeniem, może przez lata skutecznie unikać ulicy, ale nadal pozostaje zwierzęciem, które w sytuacji nagłego strachu reaguje instynktownie. Nie analizuje drogi hamowania, nie ocenia prędkości nadjeżdżającego pojazdu i nie przewidzi, że kierowca go nie zauważył. Wystarczy jedna sekunda, jeden nietypowy bodziec i całe to „przecież on wie” przestaje mieć jakiekolwiek znaczenie. Najgorsze jest to, że w wielu przypadkach opiekun nawet nie dowiaduje się, co się wydarzyło. Kot po prostu nie wraca. Zaczynają się poszukiwania, ogłoszenia, sprawdzanie rowów, telefonowanie do lecznic i schronisk. Jeszcze wczoraj był przecież tym słynnym „szczęśliwym kotem wychodzącym”, który „zawsze wracał”. Dzisiaj jego zdjęcie krąży po grupach z dopiskiem „zaginął”.

Psy i inne zwierzęta również nie znają naszej teorii o kociej wolności

  Psy są kolejnym zagrożeniem, o którym bardzo wygodnie się zapomina. Oczywiście nie każdy pies zrobi kotu krzywdę. Tak samo jak nie każdy kierowca potrąci kota. Problem polega na tym, że do tragedii nie potrzeba każdego psa. Wystarczy jeden. Kot może zostać pogoniony przez psa i nawet jeśli nie zostanie złapany, sama pogoń może skończyć się wbiegnięciem pod samochód, przeskoczeniem przez ogrodzenie, upadkiem, wejściem na teren, którego nie zna, albo ucieczką tak daleko, że później będzie miał problem z powrotem. Jeśli pies kota dopadnie, obrażenia mogą być bardzo poważne, a czasami po prostu śmiertelne.

  Są też inne koty. Kot wychodzący nie spaceruje po neutralnym świecie przygotowanym specjalnie dla niego. Wchodzi na tereny innych zwierząt, przecina ich trasy, spotyka koty wolno żyjące i inne koty właścicielskie. Dochodzi do gonitw, bójek i pogryzień. Mała rana po zębie może początkowo wyglądać jak nic, szczególnie pod gęstą sierścią, a po kilku dniach zamienić się w bolesny ropień wymagający leczenia. Dochodzi również ryzyko przenoszenia chorób zakaźnych i pasożytów. Nawet regularne szczepienia i profilaktyka nie tworzą wokół kota magicznej tarczy, która sprawia, że wszystko na zewnątrz przestaje stanowić zagrożenie. A potem taki kot wraca do domu, wskakuje na kanapę, kładzie się obok drugiego kota, a jego opiekun z dumą mówi, że „przynajmniej sobie używa życia”. No używa. Czasem przy okazji przynosi ze sobą pchły, kleszcze, pasożyty albo rozwijającą się infekcję po pogryzieniu, ale najważniejsze, że zaznał tej legendarnej wolności.

Trucizny, chemia i wszystko, czego opiekun nawet nie zobaczy

  Wiele osób reaguje na temat zatruć stwierdzeniem: „U mnie nikt kotów nie truje”. Tylko że trucizna wcale nie musi być przygotowana specjalnie dla kota. Nie musi siedzieć zły sąsiad i planować zamachu na Mruczka. Kot może mieć kontakt ze środkami przeciw gryzoniom, pestycydami, nawozami, chemią gospodarczą, płynami samochodowymi czy różnymi substancjami znajdującymi się na podwórkach, działkach, w garażach i budynkach gospodarczych. Może zjeść gryzonia, który wcześniej spożył truciznę, napić się czegoś, czego pić nie powinien, albo wejść w substancję drażniącą, a później zlizać ją z łap podczas mycia. I wtedy zaczyna się najlepsza część całej idei samopasu: opiekun nie ma pojęcia, co się wydarzyło. Kot wraca osowiały, wymiotuje, przestaje jeść albo zaczyna się dziwnie zachowywać. Wet pyta, czy mógł mieć kontakt z jakąś substancją, a opiekun może odpowiedzieć jedynie, że nie wie, bo kot był na dworze. Nie wiadomo, gdzie był, co zjadł, kiedy doszło do kontaktu i czego właściwie szukać. Właśnie dlatego samopas jest tak trudny również z punktu widzenia szybkiej pomocy medycznej. Czasem pierwszym problemem nie jest nawet samo zatrucie, tylko kompletny brak informacji o tym, co mogło się wydarzyć.

Człowiek bywa jednym z największych zagrożeń

  Chciałabym móc napisać, że największym zagrożeniem dla kota wychodzącego są samochody, psy, choroby czy przypadkowe zatrucia. Niestety jest jeszcze człowiek i wcale nie mówię tylko o kimś, kto nie lubi kotów, przepędzi je z ogródka albo poleje wodą. Są też ludzie, którzy potrafią być zwyczajnie okrutni, i to w sposób, którego normalnemu człowiekowi trudno nawet sobie wyobrazić. Kot wychodzący samopas może podejść do obcej osoby, bo jest ufny, dać się pogłaskać, pozwolić wziąć się na ręce albo wejść za kimś do garażu czy na posesję. Jego opiekun nie ma wtedy żadnej kontroli nad tym, na kogo trafił. Może spotkać kogoś, kto da mu jedzenie i pogłaszcze go po głowie, ale może też trafić na sadystę, który zrobi mu krzywdę tylko dlatego, że może.

  Zdarzały się przypadki strzelania do kotów z wiatrówek, zastawiania wnyków i innych pułapek, łapania zwierząt i celowego ich okaleczania. Były przypadki golenia kotów, wycinania im fragmentów sierści czy skóry, zadawania ran, przypalania i innych form znęcania się. Zdarzały się również przypadki przemocy seksualnej wobec zwierząt. Brzmi to potwornie i odpychająco, ale właśnie takie ma być, bo sam fakt, że trudno nam sobie wyobrazić podobny poziom okrucieństwa, nie sprawia, że on nie istnieje. W dyskusjach o „szczęśliwych kotach wychodzących” bardzo łatwo stworzyć sobie wygodny obraz świata, w którym kot wychodzi rano, spaceruje po trawie, poluje, odwiedza sąsiadów i wieczorem wraca do domu. Problem polega na tym, że poza naszym płotem nie mieszkają wyłącznie mili ludzie, którzy lubią zwierzęta. Są również osoby, które potraktują kota jak ruchomy cel dla wiatrówki, zastawią pułapkę, kopną go, złapią albo zrobią mu krzywdę dla zabawy. Nie ma większego znaczenia, że większość ludzi zachowa się normalnie, bo do tragedii nie potrzeba większości. Wystarczy jedna osoba, na którą kot trafi w złym miejscu i złym czasie. Dlatego argument „u nas wszyscy lubią koty” nie daje żadnego poczucia bezpieczeństwa. Nie znamy wszystkich ludzi, których nasz kot spotka. Nie wiemy, na czyją posesję wejdzie, komu zaufa, kto przechodzi ulicą, kto siedzi w samochodzie, kto ma wiatrówkę, kto zastawił pułapkę na inne zwierzę i kto uzna cierpienie kota za rozrywkę. Wypuszczając kota samopas, oddajemy jego bezpieczeństwo przypadkowym ludziom, których sami nigdy nie wybralibyśmy jako opiekunów nawet na pięć minut. I właśnie to jest jedna z rzeczy, o których mówi się zdecydowanie za mało, kiedy ktoś z dumą opowiada o swoim „szczęśliwym kocie wychodzącym”.

  Nie chodzi o to, żeby wmówić ludziom, że za każdym rogiem stoi sadysta czekający na kota. Chodzi o to, żeby przestać udawać, że takie zagrożenie nie istnieje tylko dlatego, że jest niewygodne i makabryczne. Kot nie potrafi ocenić intencji człowieka. Ufny kot może podejść dokładnie do tej osoby, do której nigdy nie pozwolilibyśmy mu podejść, gdybyśmy stali obok. A kiedy jest sam, nie ma nikogo, kto go zabierze, osłoni albo po prostu przerwie sytuację. Właśnie dlatego samopas nie jest żadną romantyczną wolnością, tylko pozostawieniem zwierzęcia w świecie, nad którym nie mamy żadnej kontroli.

  Nie wszystkie zagrożenia ze strony człowieka wynikają oczywiście z sadyzmu. Przyjazny, zadbany kot może podejść do osoby, która uzna go za bezdomnego. Może zostać zabrany do domu, lecznicy albo fundacji. Ktoś może zacząć go regularnie dokarmiać, nie wiedząc, że ma właściciela. Kot może zacząć odwiedzać kolejne posesje i coraz bardziej rozszerzać swój teren, może wejść komuś do samochodu albo zostać przypadkowo wywieziony kilka czy kilkanaście kilometrów dalej. Intencje człowieka mogą być wtedy bardzo dobre, ale efekt dla opiekuna nadal będzie ten sam: kot nie wróci do domu, a nikt nie będzie wiedział, gdzie go szukać.

Garaże, piwnic

e, szopy i inne miejsca, które można zamknąć

  Koty są ciekawskie. Zaglądają do garaży, piwnic, szop, altan, magazynków, samochodów i budynków gospodarczych. Wystarczy, że ktoś otworzy pomieszczenie na kilka minut, kot wejdzie do środka, człowiek go nie zauważy i zamknie drzwi. I wtedy zaczynają się kolejne poszukiwania. Dlatego przy zaginięciach kotów tak często powtarza się prośbę o dokładne sprawdzanie garaży, piwnic, szop i innych zamykanych miejsc. Kot może siedzieć kilkadziesiąt metrów od domu i nie mieć możliwości wyjścia. Może być przerażony i milczeć, może nie reagować na wołanie, mimo że właściciel znajduje się bardzo blisko. Jeżeli miejsce jest rzadko używane, może spędzić tam bardzo dużo czasu bez dostępu do jedzenia i wody. To jest jeden z tych elementów samopasu, którego nie da się „nauczyć” kota. Można go nauczyć wracania na wołanie, można wypracować pewne rutyny, ale nie można nauczyć zamkniętych drzwi, żeby same się otworzyły.

„On zna teren i zawsze wraca”

  To „zawsze” pojawia się naprawdę często. Zawsze wraca, zawsze jest o siedemnastej, zawsze chodzi tylko po ogrodzie, zawsze trzyma się blisko domu. Problem w tym, że każdy kot, który zaginął po raz pierwszy, wcześniej nigdy nie zaginął. Znajomość terenu nie chroni przed paniką. Wystarczy huk, pies, agresywny kot, roboty budowlane, fajerwerki, gwałtowna burza czy inne nagłe zdarzenie. Przestraszony kot może pobiec znacznie dalej niż zwykle, przekroczyć granice swojego normalnego terenu i znaleźć się w miejscu, którego nie zna. Może schować się na wiele godzin albo dni, przemieszczać się nocą i być tak zestresowany, że nie odpowie nawet na głos własnego opiekuna.

  Ale to wszystko widzimy dopiero wtedy, kiedy wydarzy się coś złego. Wcześniej widzimy kota, który wyszedł rano i wrócił wieczorem. Na tej podstawie budujemy sobie wygodną historię, że doskonale sobie radzi. Nie wiemy, ile razy sobie nie radził. Wiemy tylko, że ostatecznie wrócił.

Pasożyty, choroby i urazy również są częścią tej „wolności”

  Samodzielne wychodzenie oznacza kontakt z gryzoniami, ptakami, innymi kotami, ich odchodami, pasożytami oraz całym środowiskiem, którego nie jesteśmy w stanie kontrolować. Pchły, kleszcze i pasożyty wewnętrzne nie są może tak widowiskowe jak samochód czy atak psa, ale również stanowią realny element życia kota puszczanego samopas.

  Do tego dochodzą urazy, których opiekun może początkowo nawet nie zauważyć. Koty bardzo dobrze ukrywają ból. Rana po pogryzieniu może być niewielka, kot może wrócić z uszkodzonym pazurem, stłuczeniem, urazem kończyny albo raną schowaną pod sierścią i nadal zachowywać się stosunkowo normalnie. Dopiero później pojawia się obrzęk, gorączka, kulawizna, brak apetytu czy wyraźna bolesność. Najgorsze jest to, że nie znamy mechanizmu urazu. Nie wiemy, czy kot spadł, został ugryziony, uderzony, potrącony czy gdzieś się zaklinował, bo po prostu nas tam nie było. I właśnie to powinno być jednym z najważniejszych zdań w całej dyskusji o samopasie. Nie było nas tam i nie wiemy, co dzieje się z naszym kotem, kiedy zamykamy za nim drzwi.

  A na koniec dochodzą choroby zakaźne, których objawy często widzimy jak już jest za późno na leczenie. Nie wiem kiedy, ani jak kot się zaraził. FIV, FeLV, panleukopenia to tylko niektóre z nich.

Pogoda także nie pyta, czy kot jest „szczęśliwy”

  Samopas oznacza również brak kontroli nad tym, gdzie kot znajdzie się podczas gwałtownej burzy, ulewy, silnego wiatru, upału czy mrozu. Oczywiście kot potrafi szukać schronienia i nie jest bezradnym stworzeniem, które przewróci się przy pierwszej kropli deszczu. Tylko że znowu nie o to chodzi. Problem pojawia się wtedy, kiedy schronieniem okaże się garaż, który ktoś za chwilę zamknie, przestrzeń pod samochodem, budynek gospodarczy, cudza piwnica albo miejsce, z którego trudno będzie później wyjść. Nagła burza czy huk mogą również spłoszyć kota i sprawić, że ucieknie znacznie dalej niż zwykle. Nie trzeba więc przedstawiać pogody jako śmiertelnego zagrożenia samego w sobie. Wystarczy zrozumieć, że jest kolejnym czynnikiem, który może zmienić zachowanie kota i uruchomić cały łańcuch niebezpiecznych sytuacji.

„Ale przecież kot potrzebuje wolności”

  Kot potrzebuje realizacji swoich potrzeb gatunkowych. Potrzebuje ruchu, eksploracji, możliwości obserwowania otoczenia, wspinania się, polowania realizowanego poprzez odpowiednią zabawę, odpoczynku, kryjówek, bezpiecznych wysokości, kontaktu z człowiekiem i środowiska, które daje mu możliwość wyboru. To wszystko jest prawdą.

  Tylko z żadnego z tych punktów nie wynika, że kot potrzebuje samotnie przemierzać osiedle.

  Jeśli kot żyjący wyłącznie w domu ma do dyspozycji miskę, kanapę i jedną zabawkową mysz leżącą od trzech lat pod szafką, to tak, prawdopodobnie jego życie jest nudne. Tylko że rozwiązaniem problemu ubogiego środowiska nie jest otwarcie drzwi wejściowych i powiedzenie: „Radź sobie”. Rolą opiekuna jest stworzenie kotu odpowiednich warunków. Zabezpieczone okna i balkon, odpowiednio rozbudowana przestrzeń, wysokie drapaki, półki, kryjówki, punkty obserwacyjne, regularna zabawa, zmienność bodźców i możliwość eksplorowania. Jeśli konkretny kot ma predyspozycje do spacerów, można stopniowo nauczyć go szelek i zapewniać mu kontrolowane wyjścia. Można stworzyć zabezpieczone catio albo odpowiednio zabezpieczyć ogród.

  Tak, to wymaga większego zaangażowania niż otwarcie drzwi. I chyba właśnie tutaj leży część problemu.

  Samopas jest dla człowieka bardzo wygodny. Nie trzeba organizować kotu aktywności, ponieważ zorganizuje ją sobie sam. Nie trzeba bawić się z nim tak dużo, bo przecież „wybiega się na dworze”. Nie trzeba zastanawiać się nad wzbogaceniem środowiska, bo środowiskiem staje się cała okolica. Tylko razem z tą wygodą oddajemy również kontrolę nad jego bezpieczeństwem. Kot sam ma ominąć samochód, uciec przed psem, poradzić sobie podczas walki z innym kotem, nie zjeść niczego niebezpiecznego, nie wejść do garażu, wybrać człowieka, który go nie skrzywdzi, znaleźć schronienie podczas gwałtownej pogody i wrócić do domu, jeśli coś go spłoszy. A my nazywamy to „wolnością”.

  Dla mnie znacznie trafniejszym określeniem jest przerzucenie odpowiedzialności na zwierzę, które nie jest w stanie zrozumieć większości zagrożeń stworzonych przez człowieka.

„Ale mój kot naprawdę chce wychodzić”

  Oczywiście, że może chcieć. Szczególnie jeśli robił to przez lata i taki sposób życia stał się jego codzienną rutyną. Może siedzieć przy drzwiach, miauczeć, próbować uciekać, denerwować się i być sfrustrowany nagłym ograniczeniem dotychczasowego terenu. Tylko że chęć zrobienia czegoś i bezpieczeństwo tego zachowania to dwie zupełnie różne sprawy. Kot nie rozumie, dlaczego zabieramy go do weta. Nie rozumie sensu szczepienia. Nie rozumie, dlaczego nie pozwalamy mu zjeść czegoś, na co ma ogromną ochotę. Nie rozumie, dlaczego zabezpieczamy okno czy balkon. I całe szczęście nie wymagamy od niego, żeby zrozumiał. To my jesteśmy odpowiedzialni za ocenę ryzyka.

  Dlatego nie kupuję argumentu, że skoro kot domaga się wychodzenia, to należy mu je umożliwić bez żadnej kontroli. Jeśli kot po latach samopasu nagle zostaje zamknięty w pustym mieszkaniu bez żadnej pracy nad jego środowiskiem i bez zaspokojenia potrzeb, rzeczywiście może być sfrustrowany. Wtedy trzeba z nim pracować, zapewnić odpowiednią aktywność, stopniowo zmienić rutynę, rozbudować przestrzeń i dać inne możliwości realizowania zachowań, które wcześniej realizował na zewnątrz. To jest zadanie dla człowieka. Trudniejsze niż naciśnięcie klamki, zgadzam się, ale nikt nie obiecywał, że odpowiedzialna opieka nad zwierzęciem zawsze będzie najwygodniejszą opcją.

Nie, nie uważam samopasu za „naturalne kocie życie”

  Współczesne osiedle nie jest naturalnym środowiskiem kota. Samochody nie są elementem natury, trutki na szczury również nie. Garaże, studzienki, maszyny, pestycydy, psy prowadzone bez kontroli, toksyczne substancje i ludzie, których zamiarów kot nie jest w stanie przewidzieć, to rzeczy stworzone lub wprowadzone przez człowieka. Nie możemy stworzyć świata pełnego zagrożeń wynikających z działalności człowieka, a następnie stwierdzić, że puszczenie w ten świat domowego zwierzęcia bez nadzoru jest najbardziej „naturalną” rzeczą, jaką możemy dla niego zrobić. Kot potrzebuje bezpieczeństwa i możliwości zachowywania się jak kot. Jedno naprawdę nie wyklucza drugiego.

  Można zabezpieczyć balkon. Można stworzyć catio. Można zabezpieczyć ogród. Można nauczyć kota chodzenia na szelkach, jeśli dobrze się w tym odnajduje. Można rozbudować środowisko domowe tak, żeby nie oznaczało czterech ścian, miski i drapaka postawionego w kącie dla świętego spokoju. Tylko to wymaga pracy człowieka.

Najgorsze jest to, że tragedia zawsze przychodzi pierwszy raz

  Nie mam problemu z przyznaniem, że istnieją koty wychodzące, które przeżyły kilkanaście czy nawet dwadzieścia lat i nigdy nie spotkało ich nic poważnego. Oczywiście, że istnieją. Tak samo istnieją ludzie, którzy całe życie jeździli samochodem bez pasów i nigdy nie mieli wypadku. Tylko czego to właściwie dowodzi? Bezpieczeństwo ocenia się na podstawie ryzyka, a nie na podstawie pojedynczej historii człowieka, któremu akurat się udało. I właśnie dlatego zawsze przerażają mnie komentarze pod informacjami o potrąconym czy zaginionym kocie: „Mój wychodzi od piętnastu lat i nic mu nie jest”. Co właściwie ma poczuć osoba, której kot właśnie leży martwy przy drodze? Że źle wylosowała? Bo dokładnie do tego sprowadza się ta argumentacja.

 Jednemu kotu się udało, drugiemu nie. Tyle że mówimy o życiu zwierzęcia, a nie o zdrapce.

A potem pojawia się zdjęcie z napisem „ZAGINĄŁ”

  To jest moment, który widzimy wszyscy. Zdjęcie kota, miejscowość, data zaginięcia, numer telefonu i prośba o sprawdzenie garaży, piwnic i szop. Bardzo często pojawiają się również słowa: „Nigdy wcześniej nie odchodził”, „zawsze wracał”, „trzymał się blisko domu”.

  I wtedy absolutnie nie jest czas na pastwienie się nad właścicielem. Kot zaginął i trzeba zrobić wszystko, żeby go znaleźć. Człowiek jest często w rozpaczy i ostatnią rzeczą, jakiej potrzebuje, jest tłum ludzi piszących mu, że sam sobie na to zasłużył. Ale zanim kolejny kot zaginie, mamy pełne prawo rozmawiać o przyczynach. Mamy prawo mówić głośno, że samopas nie jest jedną z dwóch równie bezpiecznych metod opieki nad kotem. Nie jest kwestią gustu w rodzaju wyboru żwirku czy koloru drapaka. Zagrożenia istnieją niezależnie od tego, czy wierzymy w mit „szczęśliwego kota wychodzącego”. Samochód nie stanie się mniej niebezpieczny dlatego, że kot „zna okolicę”. Pies nie przestanie go gonić dlatego, że opiekun uważa samopas za naturalny. Trucizna nie ominie go dlatego, że przez dziesięć lat nic mu się nie stało. Sadysta nie zapyta, czy kot jest czyjąś ukochaną rodziną. Garaż nie otworzy się sam dlatego, że kot zawsze wracał na kolację.

„Szczęśliwy kot wychodzący”

  Nie będę romantyzowała samopasu. Nie będę udawała, że kot wracający wieczorem do domu jest dowodem na bezpieczeństwo wychodzenia, bo nie wiem, ile razy tego dnia znalazł się w niebezpieczeństwie. Jego opiekun również tego nie wie. Widzę natomiast ogłoszenia o kotach, które „zawsze wracały”. Widzę zdjęcia zwierząt potrąconych, informacje o kotach postrzelonych, rannych, zaginionych i znalezionych po wielu dniach. Widzę ludzi błagających sąsiadów o sprawdzenie garaży i piwnic. I za każdym razem gdzieś wcześniej istniał ten sam argument: „Ale mój kot jest szczęśliwy, kiedy wychodzi”.

  Być może jest. Być może naprawdę uwielbia trawę, słońce, polowanie i przemierzanie okolicy. Tylko że przyjemność i bezpieczeństwo to dwie różne rzeczy.

  Moim obowiązkiem jako opiekunki nie jest pozwolić zwierzęciu zrobić wszystko, czego chce. Moim obowiązkiem jest zapewnić mu dobre życie i jednocześnie chronić je przed zagrożeniami, których ono samo nie potrafi ocenić. Dlatego zamiast „szczęśliwego kota wychodzącego” wybieram szczęśliwego kota. Bez cudzysłowu. Takiego, który ma zapewnione potrzeby, aktywność, przestrzeń, możliwość obserwacji świata i kontakt z nim w bezpieczny sposób, a jednocześnie nie musi każdego dnia brać udziału w rosyjskiej ruletce tylko dlatego, że człowiekowi łatwiej było otworzyć drzwi niż zorganizować mu bezpieczne życie. Bo dla mnie odpowiedzialność za kota nie polega na tym, żeby każdego wieczoru cieszyć się, że znowu wrócił. Polega na tym, żeby zrobić wszystko, co rozsądnie możliwe, żeby nie musiał mieć szczęścia, żeby przeżyć.

PRAWDZIWE HISTORIE „SZCZĘŚLIWYCH KOTÓW WYCHODZĄCYCH”

  Jeżeli po przeczytaniu tego tekstu nadal ktoś uważa, że przesadzam, dramatyzuję i wymyślam mało prawdopodobne zagrożenia, to poniżej zostawiam kilka historii, których nie wymyśliłam. To nie są hipotetyczne przykłady stworzone po to, żeby kogokolwiek nastraszyć. To prawdziwe koty, prawdziwi ludzie i prawdziwe wydarzenia opisane przez policję, organizacje pomagające zwierzętom oraz media. Nie twierdzę oczywiście, że każdego kota wypuszczonego z domu spotka jeden z takich losów. Twierdzę coś znacznie prostszego: wypuszczając kota samopas, nie mamy najmniejszego wpływu na to, czy któregoś dnia nie trafi właśnie na takiego człowieka.

CZECHOWICE-DZIEDZICE, SIERPIEŃ 2026
  Wolno żyjący kocur z rejonu osiedla Północ i ulicy Węglowej zniknął na około miesiąc. Kiedy wrócił do osoby, która go dokarmiała, okazało się, że jego ogon został pozbawiony skóry aż do kości. Fundacja „Mam kota na punkcie psa” oceniała obrażenia jako wskazujące na celowe działanie człowieka i zapowiedziała zgłoszenie sprawy na policję. Co istotne, według lokalnych mediów nie był to pierwszy przypadek okaleczania kotów w tej części Czechowic-Dziedzic w ostatnich miesiącach. To właśnie jedna z tych historii, przy których określenie „szczęśliwy kot wychodzący” zaczyna brzmieć wyjątkowo groteskowo. 

OLEŚNICA, 25-26 MARCA 2026
  W Parku Książąt Oleśnickich znaleziono ciało zwierzęcia, najprawdopodobniej kota, noszące ślady skrajnego okrucieństwa. Ciało było częściowo spalone, kot miał odcięte łapy, a obok znaleziono również odcięty ogon. Sprawę nagłośniła fundacja Oleśnickie Bidy, a policja poszukiwała sprawcy i świadków. To nie jest scenariusz horroru ani „straszenie przeciwników kotów wychodzących”. To wydarzyło się w Polsce w marcu 2026 roku. 

POWIAT ŁĘCZYCKI, MARZEC 2026
  Właścicielka zgłosiła policji, że ktoś strzelał z wiatrówki do jej kota. Zwierzę miało niedowład tylnych kończyn i ranę w okolicy klatki piersiowej, a badanie weterynaryjne wykazało śrut znajdujący się w jego ciele. Stan kota był tak ciężki, że podjęto decyzję o eutanazji. Policjanci zatrzymali 47-letniego mężczyznę i zabezpieczyli na jego posesji wiatrówkę. Usłyszał zarzut znęcania się nad zwierzęciem ze szczególnym okrucieństwem. Kot po prostu wyszedł z domu. Nie wrócił zdrowy, jak robił to wcześniej. Tym razem trafił na człowieka z wiatrówką.

POTULICE, 14 CZERWCA 2026
  Kot właścicielski został dwukrotnie postrzelony z wiatrówki w ciągu zaledwie kilku godzin. W jego ciele znaleziono dwa śruty. Doznał między innymi złamania łopatki i wymagał leczenia operacyjnego w Bydgoszczy. Właścicielka zgłosiła sprawę policji i zaoferowała nagrodę za informacje pozwalające ustalić sprawcę. Kolejny „szczęśliwy kot wychodzący”, który miał po prostu wrócić do domu, a zamiast tego trafił do lecznicy z metalem wbitym w ciało. 

KOŁCZYGŁOWY, MAJ 2026
  W centrum miejscowości znaleziono cierpiącego kota leżącego pod drzewem. Początkowo jego stan sugerował potrącenie albo uderzenie, ale badania u weta wykazały coś innego: kot został postrzelony z wiatrówki, a śrut utkwił głęboko w jego ciele. Zwierzę trafiło pod opiekę Stowarzyszenia „Uszy do góry”, a sprawa miała zostać zgłoszona policji. I to jest kolejny ważny przykład, bo ranny kot znaleziony przy drodze wcale nie zawsze jest ofiarą samochodu. Czasami wcześniej ktoś po prostu postanowił zrobić z niego tarczę. 

ŚWIERCZÓW, LUTY 2024
  Kot wrócił do domu z raną na grzbiecie i po kilku godzinach zdechł. Policjanci ustalili, że wszystko wskazuje na postrzał z wiatrówki. Kryminalni wytypowali podejrzanego, a u 68-letniego mieszkańca zabezpieczono broń pneumatyczną. Mężczyzna usłyszał zarzut znęcania się nad zwierzęciem. Kot wrócił do domu, więc teoretycznie należał do tych, o których zwykle mówi się „przecież zawsze wraca”. Tylko tym razem wrócił po to, żeby umrzeć.

OKOLICE BEŁCHATOWA I KIELCHINÓW, MAJ-CZERWIEC 2022
  W okolicy pojawiały się kolejne zwierzęta postrzelone z wiatrówki. Jedną z ofiar była zaledwie półroczna kotka Avon. Śrut utkwił w jej kręgosłupie, a kotka miała sparaliżowane tylne łapy. Fundacja „Kocia Klitka” informowała również o innym kocie, w którego ciele znaleziono aż siedem śrutów. Nie jedną przypadkową kulkę. Siedem. Ktoś najwyraźniej urządził sobie z żywych zwierząt tarcze strzelnicze. 

ŚWIERKLANY, MAJ 2019
  Znaleziony przy stajni kot wyglądał początkowo jak ciężko chore zwierzę. Badanie wykazało, że był wielokrotnie postrzelony śrutem, między innymi w łapę, pyszczek i okolice kręgosłupa. Przez kilka dni leżał ranny, a w ranach pojawiły się już larwy much. Kota nie udało się uratować. Po nagłośnieniu sprawy do fundacji zaczęli zgłaszać się ludzie informujący, że nie był to pierwszy podobny przypadek w okolicy. 

BEŁCHATÓW, 20 CZERWCA 2022
  Właściciele szukali swojego zaginionego kota na terenie ogródków działkowych. Znaleźli go na działce sąsiada, uwięzionego we wnykach zastawionych przez 70-letniego mężczyznę. Kota uwolniono i natychmiast przewieziono do weta, ale wskutek odniesionych obrażeń nie przeżył. Sprawca usłyszał zarzut znęcania się nad zwierzęciem. I znów mamy kota, który wcześniej zapewne chodził po znanym sobie terenie i którego właściciele mogli sądzić, że „wie, gdzie chodzi”. Nie wiedział tylko, że człowiek rozstawił na jego drodze wnyki. 

GDAŃSK-ZASPA, MAJ 2021
  Na terenie ogródków działkowych znaleziono kota powieszonego na drucie na drzewie, z rozbitą głową. Według fundacji Koty Spod Bloku był to już drugi powieszony kot znaleziony w tej samej okolicy w ciągu około dwóch tygodni. Wyznaczono nagrodę za pomoc w ustaleniu sprawcy lub sprawców, a opiekunowie zaczęli szukać bezpiecznych miejsc dla pozostałych kotów z tego terenu. Nie samochód, nie choroba, nie przypadek. Ktoś złapał żywe zwierzę i je powiesił. 

OKOLICE KRAKOWA, SIERPIEŃ 2014
  Kotka Momo nie wróciła do domu. Rodzina szukała jej do późnej nocy. Następnego ranka dziecko znalazło ją martwą w krzakach. Na jej szyi znajdował się zaciśnięty drut. Kotka została powieszona. Wcześniej wychodziła, spacerowała po okolicy i robiła dokładnie to, co zwolennicy samopasu opisują jako szczęśliwe, naturalne życie kota. Do dnia, w którym natknęła się na człowieka, który postanowił to życie zakończyć. 

ŁASK, 5 MARCA 2018
  W jednej z blokowych piwnic znaleziono przerażonego kota z odciętym ogonem. Rana cały czas krwawiła, zwierzę głośno miauczało z bólu i nie pozwalało do siebie podejść. Fundacja musiała złapać go do klatki łapki, żeby możliwe było udzielenie mu pomocy. Okoliczności samego powstania urazu nie zostały ostatecznie ustalone, dlatego tego przypadku nie można uczciwie opisać jako udowodnionego celowego okaleczenia, ale sam los kota pokazuje, z jak potwornymi urazami trafiają do organizacji zwierzęta żyjące poza kontrolą człowieka. 

TORUŃ, 2015
  Kot nazwany później Snajperem został postrzelony z wiatrówki na jednym z toruńskich osiedli. Śrut i odłamki kości znajdowały się w tkankach, a przednia łapa była skomplikowanie złamana z przemieszczeniem. Zwierzę wymagało poważnej operacji, usunięcia odłamków, przeszczepu fragmentu kości i długiej rehabilitacji. Łapę udało się uratować, choć nie odzyskała pełnej sprawności. 

TWARDOGÓRA, OKOŁO 2020 ROKU
  Kot Pieszczoszek został postrzelony z wiatrówki. Śrut trwale uszkodził jego kręgosłup, przez co kot stracił sprawność i kontrolę nad wydalaniem. Przeżył jeszcze około trzech lat pod opieką ludzi, ale konsekwencje postrzału pozostały z nim na zawsze. Ostatecznie jego stan zdrowia pogorszył się na tyle, że konieczna była eutanazja. Jedna chwila czyjejś „zabawy” z wiatrówką może więc nie tylko zabić kota od razu. Może skazać go na lata niepełnosprawności. 

LĘBORK, 2017
  Dwóch uczniów znęcało się nad kotem, a jeden z nich nagrywał wszystko telefonem. Zwierzę zostało zabite. To kolejny przypadek pokazujący coś, czego nie da się przewidzieć, wypuszczając kota z domu: człowiek, którego zwierzę spotka, nie musi być dorosłym przestępcą wyglądającym jak bohater kryminału. Może być dzieciakiem, dla którego cierpienie zwierzęcia stanie się materiałem do nagrania. 

WEJHEROWO, PAŹDZIERNIK 2023
  23-letni mężczyzna kopał kota, rzucał nim i uderzał zwierzęciem o ziemię. Sekcja wykazała liczne obrażenia wewnętrzne, a kot po długotrwałym cierpieniu zmarł. Sprawca został zatrzymany i usłyszał zarzut zabicia zwierzęcia ze szczególnym okrucieństwem. 

DOLNY SOPOT, LISTOPAD 2017
  Fundacja KOTangens alarmowała o podejrzeniu trucia kotów. Jeden z nich, trzyletni Dyzio, trafił pod opiekę fundacji w bardzo ciężkim stanie. Sekcja po jego śmierci wykazała zatrucie. Miał poważnie uszkodzoną między innymi wątrobę, nerki i trzustkę. Nie udało się ustalić, kto podał mu truciznę, dlatego również tutaj nie można przypisać winy konkretnej osobie, ale jest to kolejny realny przykład tego, z czym kot może zetknąć się poza domem i o czym jego opiekun nie będzie miał najmniejszego pojęcia. 

JUMET, BELGIA, SIERPIEŃ 2017
  Przechodnie znaleźli zakrwawionego, ciężko rannego kota. Według informacji przekazanych wówczas przez belgijskie media zwierzę padło ofiarą przemocy seksualnej, a policja poszukiwała sprawcy. Umieszczam ten przypadek również dlatego, że seksualne wykorzystywanie zwierząt jest tematem niemal całkowicie przemilczanym. Organizacje zajmujące się ochroną zwierząt wskazują jednak wprost, że ofiarami takiej przemocy padają również koty. To szczególnie niewygodna część rozmowy o zagrożeniach ze strony człowieka, ale niewygoda nie powoduje, że problem przestaje istnieć. 

  I to nadal nie jest lista wszystkich takich historii. To kilka, których można odnaleźć w publicznych źródłach. Nie dowiemy się, ile postrzelonych kotów nigdy nie zostało znalezionych, ile rannych zwierząt schowało się i umarło w samotności, ile zniknęło bez śladu, ile zostało otrutych bez wykonania sekcji i ilu sprawców nigdy nie ustalono. Nie dowiemy się również, ile razy kot wrócił do domu bez widocznych obrażeń, choć tego dnia ktoś do niego strzelał, gonił go, próbował złapać albo zrobił mu krzywdę, której właściciel zwyczajnie nie zauważył.

  Więc kiedy następnym razem ktoś napisze mi, że jego kot jest „szczęśliwym kotem wychodzącym”, bo od dziesięciu lat chodzi sam i zawsze wraca, nie będę z nim dyskutowała o tym, czy kot lubi trawę i świeże powietrze. Oczywiście, że może je lubić. Będę natomiast pamiętała o kocie z Czechowic-Dziedzic bez skóry na ogonie, o kotce z Bełchatowa ze śrutem w kręgosłupie, o kotach powieszonych na gdańskiej Zaspie, o kocie zabitym we wnykach i o zwierzętach, z których ktoś zrobił sobie żywe tarcze.

Bo wszystkie te koty też kiedyś po prostu wyszły.

I zapewne wiele z nich wcześniej zawsze wracało.

🧡 Martyna
Kocia behawiorystka
Założycielka CatZone – Strefa Kotów